Kun Khmer: zasady i rytuały

Czym jest Kun Khmer

Kun Khmer to sport walki oparty na stójce i walce w klinczu. Jego druga popularna nazwa, pradal serey, to ta, którą spotkasz w wielu anglojęzycznych źródłach, a pełna khmerska nazwa brzmi Kbach Kun Pradal Khmer. Walka może zakończyć się nokautem, nokautem technicznym lub na punkty. Współcześni zawodnicy noszą skórzane rękawice i nylonowe spodenki, a sport jest w Kambodży tak popularny, że wiele cotygodniowych gal pokazywanych jest w telewizji. Jeśli widziałeś kickboxing, ogólny zarys wyda się znajomy. To szczegół, rytuał i muzyka wyróżniają Kun Khmer. Sport ten również wyruszył w świat: Wikipedia odnotowuje pierwsze zagraniczne szkolenie otwarte w Long Beach w Kalifornii w 1987 roku, a dziś ma międzynarodowe wydarzenia i międzynarodową federację.

Rundy, ring i liczenie

Walka składa się z pięciu trzyminutowych rund na kwadratowym ringu o boku około sześciu metrów, z półtorej lub dwiema minutami przerwy między rundami. Walki towarzyskie z zawodnikami z innych krajów mogą być skrócone do trzech rund. Jeśli zawodnik zostanie powalony i nie zdoła wstać przed dziesięciosekundowym liczeniem sędziego, walka jest zakończona. Sędzia może także przerwać walkę wcześniej, jeśli zawodnik wyraźnie nie jest w stanie wstać o własnych siłach. Rundy, które przetrwają do końca, są oceniane przez sędziów, więc walka bez nokautu i tak ma wyraźnego zwycięzcę lub kończy się remisem. Pięć trzyminutowych rund oznacza maksymalnie piętnaście minut walki, choć nokaut może zakończyć starcie znacznie szybciej — dlatego walki jednego wieczoru tak bardzo różnią się długością.

• Pięć trzyminutowych rund, na ringu o boku około sześciu metrów
• Przerwa trwająca około półtorej do dwóch minut między rundami
• Nokdaun, po którym zawodnik nie podniesie się przed końcem liczenia do dziesięciu, oznacza nokaut
• Sędzia ringowy może przerwać walkę, gdy zawodnik nie jest w stanie jej kontynuować

Jak ocenia się walkę

Sędziowie przyznają punkty za skuteczność, a nie za liczbę zadanych ciosów. Zawodnik, który stale się wycofuje, traci punkty — podobnie jak ten, który kopie przeciwnika leżącego na deskach. Jeśli punktacja zakończy się remisem, walka zostaje uznana za nierozstrzygniętą. Kambodżańska Federacja Boksu licencjonuje sędziów ringowych, sędziów punktowych i zawodników, a stacje telewizyjne organizujące gale robią to pod jej nadzorem. Dla odwiedzającego zasada jest prosta: zawodnik, który zadaje czyste, mocne ciosy i kontroluje środek ringu, zazwyczaj wygrywa rundę, nawet gdy przeciwnik zadał więcej ciosów. Ta sama federacja zapewnia mierzących czas i osoby prowadzące każdą walkę, dzięki czemu gala w Phnom Penh przebiega według wspólnego zestawu przepisów z jednego wieczoru na drugi.

Ciosy — i dlaczego łokcie mają znaczenie

Kun Khmer pozwala na ciosy pięścią, kopnięcia, kolana i łokcie, a także na klincz, w którym zawodnicy trzymają się nawzajem z bliska i zadają ciosy. Kopnięcia czerpią siłę z bioder, a kopnięcie pchające można wymierzyć w tułów lub twarz. Łokcie to znak firmowy: przynoszą więcej zwycięstw niż jakikolwiek inny cios, a źródła opisują kambodżańskich zawodników jako używających ich częściej niż bokserzy w sąsiednich stylach. Niektóre działania są zabronione, w tym uderzanie powalonego przeciwnika, gryzienie, ciosy w plecy, trzymanie lin i ciosy w krocze. Klincz to miejsce, gdzie rozgrywa się większość walki na bliskim dystansie — zawodnicy trzymają się na krótkim zasięgu, zadają ciosy kolanami i łokciami oraz próbują się nawzajem wytrącić z równowagi.

• Ciosy pięścią, kopnięcia, kolana i łokcie są dozwolone
• Klincz jest częścią tego sportu
• Zabronione: uderzanie powalonego przeciwnika, gryzienie, ciosy w plecy
• Zabronione: trzymanie lin, ciosy w krocze

Przed pierwszym gongiem

Każda walka rozpoczyna się rytuałem zwanym kun kru, podczas którego zawodnik oddaje hołd swoim nauczycielom i rozgrzewa się. Towarzyszy mu muzyka grana na żywo przez niewielki zespół, prowadzony przez przypominający obój instrument sralai, z bębnami wyznaczającymi rytm. Muzyka ma dwie części: wolne otwarcie na rytuał i szybszą na walkę, która przyspiesza w miarę trwania rundy i cichnie na jej końcu lub po nokaucie. Rytuał występuje w wielu wariantach, z których kilka zaczerpnięto z Reamkera, kambodżańskiej wersji eposu Ramajana. Osobny przewodnik po rytuale i muzyce wyjaśnia, na co słuchać i dlaczego tempo się zmienia.

Czytaj dalej: Kun kru i muzyka walki

Skąd pochodzi ten sport

Kun Khmer wyrósł ze starszych khmerskich tradycji walki, często określanych wspólnym mianem Bokator, wpisanym obecnie na listę UNESCO. Płaskorzeźby w świątyniach okresu Angkoru, między innymi w Angkor Wat, Bayonie, Ta Prohm, Banteay Samre i Preah Khan, przedstawiają postacie w chwytach i wymieniające ciosy. Archeolog z instytucji zarządzającej Parkiem Archeologicznym Angkor twierdzi, że część tych rzeźb wiąże się z Kun Khmer, zapasami i Lbokator. Związek między kamieniem a współczesnym sportem pozostaje interpretacją, a nie ustalonym łańcuchem dowodów, więc traktuj rzeźby jako kontekst, nie jako dowód. Źródła są zgodne co do tego, że khmerskie tradycje walki są dawne, że korzystali z nich żołnierze, a sport, który możesz dziś obejrzeć, jest ich uregulowaną, współczesną formą.

Czytaj dalej: Lbokator: starsza sztuka khmerska

Rękawice, rundy i francuskie zasady

Pierwsze walki odbywały się w ziemnych dołach, a dłonie owijano liną. Francuska administracja kolonialna skodyfikowała ten sport na początku XX wieku, dodając rękawice, limity czasu i przerwy na odpoczynek oraz zakazując niektórych technik. Ringi, rundy i rękawice zamieniły tradycję walki w uregulowany sport, a te same zasady rozprzestrzeniły się później na Wietnam i Laos. Dlatego współczesna gala Kun Khmer wygląda jak gala bokserska, z gongiem, sędzią i kategoriami wagowymi, choć rytuał i muzyka wywodzą się ze starszej khmerskiej praktyki.

Zakazany, potem odbudowany

Po przejęciu władzy przez Czerwonych Khmerów 17 kwietnia 1975 roku tradycyjne sztuki walki zostały zakazane. Wielu bokserów stracono, zakatowano pracą lub zmuszono do ucieczki, a sport niemal przestał istnieć. Po upadku reżimu w styczniu 1979 roku ocalali odbudowywali go powoli — tworząc siłownie, krajową federację i regularne gale telewizyjne. Dziś Phnom Penh organizuje walki co tydzień. Ta historia jest częścią opowieści o tym sporcie i zwiedzający, który zna ją choć trochę, inaczej spojrzy na wieczorną galę. Podejdź do tego tematu z należytą powagą.

Jak to wygląda z ringside'u

Z ringside'u ten sport dociera najpierw przez zmysły, a dopiero potem przez zasady. VICE opisał zawodników skłaniających się trzykrotnie w stronę narożników, sędziego sprawdzającego rękawice i gong rozpoczynający walkę, przy akompaniamencie niewielkiego zespołu grającego ze sceny tuż obok publiczności. Muzyka przyspiesza wraz z akcją i cichnie, gdy kończy się runda lub zawodnik pada na deski. Znajomość rund, punktacji i zabronionych zagrań pozwala śledzić walkę bez komentarza i wyjaśnia, dlaczego sala reaguje, gdy zawodnik się wycofuje lub trafia czysto. Jeśli możesz, obserwuj przez pierwsze sekundy każdej rundy pracę nóg, a potem klincze i pracę kolanami oraz łokciami.

Sport, który podróżuje

Kun Khmer to już nie tylko khmerska rozrywka. Wikipedia odnotowuje pierwsze otwarcie szkoły za granicą, w Long Beach w Kalifornii, w 1987 roku, oraz międzynarodową federację, która organizuje wydarzenia i mistrzostwa. Mistrzostwa świata odbyły się w Siem Reap, a wydarzenia miały miejsce w Korei Południowej i na Krecie. Dla odwiedzającego liczy się praktyczna strona: gala w Phnom Penh to sport u siebie, na oczach lokalnej publiczności, a Phnom Penh jest jednym z miejsc, gdzie gale odbywają się co tydzień.

Dla kogo to nie jest

Jeśli nie lubisz patrzeć, jak zawodnicy się biją, odpuść sobie Kun Khmer na żywo: nokauty, klincze i łokcie są tu sednem. Kto szuka spokojnego widowiska na siedząco, lepiej wybierze występ taneczny. A jeśli liczysz na lekcję sztuk walki, miejsce przy ringu pokaże ci sport, ale go nie nauczy. Kurs to odrębna rezerwacja. Zawodnicy na gali są w pracy, więc zdjęcia są na miarę tego, co wieczór pozwala — jak wspólne zdjęcia z bokserami i wejście do ringu po walce. Rodzice powinni też sprawdzić minimalny wiek na stronach rezerwacji, zanim zabiorą dzieci na noc pełnokontaktowych walk.