Kun Khmer: regels en rituelen

Wat Kun Khmer is

Kun Khmer is een vechtsport gebouwd op staand stoten en clinchgevecht. De andere gangbare naam, pradal serey, is de naam die je in veel Engelstalige bronnen zult tegenkomen, en de volledige Khmer-naam is Kbach Kun Pradal Khmer. Een gevecht kan eindigen door knock-out, door een technische knock-out of op punten. Moderne vechters dragen leren handschoenen en nylon shorts, en de sport is in Cambodja populair genoeg dat veel wekelijkse wedstrijden op televisie worden uitgezonden. Heb je kickboksen gezien, dan komt de opzet je bekend voor. Het detail, het ritueel en de muziek zijn waar Kun Khmer zich onderscheidt. De sport heeft ook gereisd: Wikipedia vermeldt de eerste school in het buitenland die in 1987 opende in Long Beach, Californië, en de sport heeft nu internationale evenementen en een internationale federatie.

Rondes, ring en de telling

Een gevecht duurt vijf rondes van drie minuten in een vierkante ring van ongeveer zes meter breed, met anderhalve of twee minuten rust tussen de rondes. Vriendschappelijke wedstrijden tegen vechters uit andere landen kunnen worden ingekort tot drie rondes. Als een vechter tegen de grond gaat en de telling van tien seconden door de scheidsrechter niet kan doorstaan, is het gevecht voorbij. De scheidsrechter kan een gevecht ook vroegtijdig stoppen als een vechter duidelijk niet zonder hulp overeind kan komen. Rondes die de volledige duur gaan, worden door juryleden gescoord, dus een gevecht zonder knock-out heeft nog steeds een duidelijke winnaar of een gelijkspel. Vijf rondes van drie minuten betekent maximaal vijftien minuten vechten, hoewel een knock-out een gevecht veel eerder kan beëindigen, waardoor de gevechten van één avond zo sterk in lengte verschillen.

• Vijf rondes van drie minuten, in een ring van ongeveer zes meter
• Een rust van ongeveer anderhalve tot twee minuten tussen de rondes
• Een knockdown die niet binnen de tien tellen wordt overeind gekomen, is een knock-out
• De scheidsrechter kan een gevecht stopzetten wanneer een vechter niet verder kan

Hoe een gevecht wordt gescoord

De juryleden kennen punten toe voor doeltreffendheid, niet voor het aantal uitgedeelde slagen. Een vechter die blijft terugtrekken verliest punten, en dat geldt ook voor wie een tegenstander die op de grond ligt schopt. Als de scores gelijk eindigen, is het gevecht onbeslist. De Cambodjaanse boksbond geeft scheidsrechters, juryleden en vechters een licentie, en televisiezenders die wedstrijden organiseren doen dat onder haar toezicht. Voor een bezoeker is de vuistregel eenvoudig: de vechter die schone, harde treffers plaatst en het midden van de ring controleert, wint meestal de ronde, zelfs wanneer de ander meer heeft uitgedeeld. Dezelfde bond levert de tijdwaarnemers en de mensen die elk gevecht leiden, zodat een wedstrijd in Phnom Penh van de ene avond op de andere volgens eenzelfde set regels verloopt.

Treffers, en waarom ellebogen belangrijk zijn

Kun Khmer staat stoten, trappen, knieën en ellebogen toe, en het staat de clinch toe, waarbij vechters elkaar op korte afstand vastgrijpen en toeslaan. Trappen halen kracht uit de heupen, en de duwende trap kan op het lichaam of het gezicht worden gericht. Ellebogen zijn het handelsmerk: ze leveren meer overwinningen op dan welke andere treffer ook, en bronnen beschrijven Cambodjaanse vechters als gebruikers ervan in grotere mate dan boksers in naburige stijlen. Sommige acties zijn verboden, waaronder het slaan van een gevallen tegenstander, bijten, slagen op de rug, het vasthouden van de touwen en slagen op de lies. De clinch is waar een groot deel van het close werk plaatsvindt, met vechters die elkaar op korte afstand vasthouden, toeslaan met knieën en ellebogen en proberen elkaar uit balans te brengen.

• Stoten, trappen, knieën en ellebogen zijn allemaal toegestaan
• De clinch maakt deel uit van de sport
• Verboden: het slaan van een gevallen tegenstander, bijten, slagen op de rug
• Verboden: het vasthouden van de touwen, slagen op de lies

Vóór de eerste bel

Elke partij begint met een ritueel genaamd kun kru, waarbij een vechter zijn leraren eer bewijst en zich opwarmt. Daarna volgt muziek van een klein live-ensemble, geleid door een hobo-achtig instrument genaamd de sralai, met drums die de maat aangeven. De muziek bestaat uit twee delen: een langzame opening voor het ritueel en een sneller deel voor het gevecht, dat versnelt naarmate een ronde vordert en stopt aan het einde van de ronde of bij een knock-out. Het ritueel kent vele variaties, waarvan verschillende zijn ontleend aan de Reamker, de Cambodjaanse vertelling van het Ramayana-epos. Een aparte gids over het ritueel en de muziek legt uit waar je naar moet luisteren en waarom het tempo verandert.

Lees verder: Kun kru en de gevechtsmuziek

Waar de sport vandaan komt

Kun Khmer is voortgekomen uit oudere Khmer-vechttradities, vaak gegroepeerd onder de naam Bokator, die nu door UNESCO is erkend. Bas-reliëfs bij tempels uit de Angkor-periode, waaronder Angkor Wat, de Bayon, Ta Prohm, Banteay Samre en Preah Khan, tonen figuren die worstelen en slaan. Een archeoloog verbonden aan de autoriteit die het Angkor Archeologisch Park beheert, heeft gezegd dat sommige van deze gravures verband houden met Kun Khmer, worstelen en Lbokator. Het verband tussen het steen en de moderne sport is een interpretatie, geen vaststaande bewijsketen, dus beschouw de gravures als context rather dan als bewijs. Waar de bronnen het over eens zijn, is dat Khmer-vechttradities oud zijn, dat soldaten ze gebruikten, en dat de sport die je vanavond kunt zien een gereguleerde moderne vorm ervan is.

Lees verder: Lbokator: de oudere Khmer-kunst

Handschoenen, rondes en de Franse regels

Vroege partijen werden gevochten in zandkuilen, met de handen in touw gewikkeld. Het Franse koloniale bestuur codificeerde de sport in het begin van de twintigste eeuw, met handschoenen, tijdslimieten en rustperiodes, en een verbod op bepaalde technieken. Ring, rondes en handschoenen veranderden een vechttraditie in een gereguleerde sport, en dezelfde regels verspreidden zich later naar Vietnam en Laos. Daarom ziet een moderne Kun Khmer-kaart eruit als een bokskaart, met een gong, een scheidsrechter en gewichtsklassen, ook al komen het ritueel en de muziek uit oudere Khmer-praktijken.

Verboden, daarna weer opgebouwd

Nadat de Rode Khmer op 17 april 1975 de macht greep, werden traditionele vechtsporten verboden. Veel boksers werden geëxecuteerd, dood gewerkt of vluchtten, en de sport hield bijna op te bestaan. Nadat het regime in januari 1979 viel, bouwden overlevenden het langzaam weer op, met sportscholen, een nationale federatie en regelmatige televisie-uitzendingen. Tegenwoordig organiseert Phnom Penh wekelijks partijen. Die geschiedenis maakt deel uit van het verhaal van de sport vandaag, en een bezoeker die er iets van weet, kijkt anders naar de avond. Behandel het onderwerp met de ernst die het verdient.

Hoe het eruitziet vanaf de ring

Vanaf de ring komt de sport eerst via de zintuigen binnen, dan via de regels. VICE beschreef vechters die drie keer naar de hoeken bogen, een jury die de handschoenen controleerde en een gong die de wedstrijd startte, met een klein ensemble dat speelde vanaf een podium dicht bij het publiek. De muziek versnelt naarmate de actie dat doet, en stopt wanneer een ronde eindigt of een vechter neergaat. Als je de rondes, de puntentelling en de verboden acties kent, kun je een partij volgen zonder commentaar, en weet je waarom de zaal reageert wanneer een vechter zich terugtrekt of schoon raakt. Kijk indien mogelijk naar de eerste seconden van elke ronde voor het voetenwerk, en daarna naar de clinches voor de knieën en ellebogen.

Een sport die reist

Kun Khmer is allang geen Cambodjaans tijdverdrijf meer. Wikipedia vermeldt een eerste school die in 1987 in het buitenland werd geopend, in Long Beach, Californië, en een internationale federatie die evenementen en kampioenschappen organiseert. Er is een wereldkampioenschap gehouden in Siem Reap, en er hebben evenementen plaatsgevonden in Zuid-Korea en op Kreta. Voor een bezoeker is het punt praktisch: een kaart in Phnom Penh is de sport in eigen land, voor een lokaal publiek, en Phnom Penh is een van de plaatsen waar wekelijks kaarten worden geprogrammeerd.

Voor wie dit niet is

Als je er niet van houdt om te zien hoe vechters elkaar raken, sla dan live Kun Khmer over: knock-outs, clinches en ellebogen zijn juist de kern. Wie een rustige voorstelling met zitplaatsen wil, is gelukkiger bij een dansvoorstelling. En als je hoopt op een martial-artsles, dan laat een plaats aan de ring je de sport zien, maar leert hij je die niet. Een les is een andere boeking. Vechters op een kaart zijn aan het werk, dus foto's zijn voor de momenten die de avond toelaat, zoals de foto's met de boksers en de stap in de ring achteraf. Ouders moeten ook de minimumleeftijden op de boekingspagina's afwegen voordat ze kinderen meenemen naar een avond full-contactgevechten.